Luật Bản Quyền KSA 2026: Ngoại Lệ Cho Thuật Toán AI Và Xu Hướng Toàn Cầu

Ả Rập Xê Út (KSA) đang nổi lên như một “người chơi mới” trong nỗ lực cân bằng giữa bảo hộ quyền tác giả và thúc đẩy đổi mới công nghệ.

Theo đó, quốc gia này ban hành Luật Bản quyền mới, thiết lập một cơ chế ngoại lệ mang tính đột phá cho phép sử dụng dữ liệu có bản quyền để huấn luyện trí tuệ nhân tạo mà không cần xin phép. Tuy nhiên, sự “mở cửa” này không đồng nghĩa với buông lỏng kiểm soát, khi đi kèm là hệ thống 5 rào cản pháp lý chặt chẽ nhằm duy trì sự tương thích với các chuẩn mực Sở hữu trí tuệ quốc tế.

Lối đi tắt của KSA trong cuộc đua Kỹ thuật số

Trong khi các quốc gia phương Tây đang sa lầy vào những cuộc chiến tranh tụng dân sự kéo dài hàng năm trời xoay quanh vấn đề quyền tác giả đối với dữ liệu huấn luyện AI, KSA lại lựa chọn một con đường hoàn toàn khác biệt: đi tắt đón đầu bằng công cụ lập pháp.[1]

Đầu năm 2026, Ả Rập Xê Út đã ban hành Luật Bản quyền mới, trong đó điểm nhấn mang tính đột phá toàn cầu nằm ở Điều 26. Điều khoản này chính thức thiết lập một cơ chế ngoại lệ, cho phép các cá nhân và tổ chức được quyền sao chép các tác phẩm nguyên bản nhằm mục đích phát triển các sản phẩm và thuật toán Trí tuệ nhân tạo (AI) mà không cần phải xin phép chủ sở hữu, đồng thời được miễn trừ hoàn toàn nghĩa vụ trả tiền thù lao.[2]

Quyết định này phản ánh khát vọng mãnh liệt của Ả Rập Xê Út nhằm biến quốc gia này thành trung tâm trọng điểm thu hút đầu tư công nghệ số, phục vụ trực tiếp cho Tầm nhìn 2030 (Vision 2030) về phát triển hạ tầng dữ liệu và đổi mới sáng tạo trong khu vực.

05 rào cản pháp lý trọng yếu đối với Dữ liệu huấn luyện AI

Tuy nhiên, để xoa dịu những lo ngại từ cộng đồng sáng tạo quốc tế và duy trì tính tương thích với các hiệp ước SHTT mà KSA là thành viên, cơ chế ngoại lệ này không phải là một đặc quyền vô điều kiện. Khoản 4 Điều 26 đã đặt ra 05 rào cản pháp lý vô cùng chặt chẽ đối với các nhà phát triển AI [2]:

• • Tính công khai: Tác phẩm được sử dụng làm dữ liệu huấn luyện phải là tác phẩm đã được công bố hợp pháp trước công chúng.

  • Sở hữu hợp pháp: Bản sao kỹ thuật số được sử dụng để trích xuất dữ liệu phải được sở hữu một cách hợp pháp.

  • Quy mô tối thiểu: Việc sao chép phải được giới hạn nghiêm ngặt ở mức độ tối thiểu, chỉ phục vụ đúng mục đích phát triển thuật toán.

  • Bảo vệ thị trường gốc: Hành vi sử dụng không được tạo ra xung đột với các hoạt động khai thác thương mại bình thường của tác phẩm gốc trên thị trường.

  • Chống thiệt hại bất hợp lý: Quá trình này tuyệt đối không được gây ra những thiệt hại bất hợp lý đối với lợi ích hợp pháp của các chủ thể nắm giữ quyền SHTT.

Xu hướng quốc tế: Sự phân hóa trong chiến lược bảo hộ

Khi đặt lên bàn cân đối chiếu, ngoại lệ cho thuật toán AI trong Luật Bản quyền 2026 của KSA phản ánh một cách tiếp cận tương đối cởi mở nhưng vẫn duy trì lằn ranh rõ ràng để bảo vệ quyền tác giả. Trên bình diện quốc tế, các nền tư pháp lớn đang thể hiện sự phân hóa sâu sắc trong việc giải quyết bài toán giữa bảo hộ bản quyền và thúc đẩy AI:

• • Tại Liên minh Châu Âu (EU): Chỉ thị Bản quyền trong thị trường kỹ thuật số cho phép khai thác văn bản và dữ liệu (TDM) cho mục đích nghiên cứu. Tuy nhiên, chủ thể quyền được trao đặc quyền bảo lưu thông qua các biện pháp kỹ thuật nếu họ muốn duy trì quyền kiểm soát dữ liệu của mình [3] – một cơ chế linh hoạt mà luật của Ả Rập Xê Út hiện chưa quy định tương đương.

  • Tại Hoa Kỳ: Môi trường pháp lý vẫn đang trong giai đoạn tranh luận và định hình thông qua án lệ. Các tòa án và cơ quan lập pháp đang phải đối mặt với hàng loạt vụ kiện tập thể quy mô lớn liên quan đến việc sử dụng trái phép dữ liệu có bản quyền để huấn luyện các mô hình AI ngôn ngữ lớn, buộc hệ thống tư pháp phải liên tục tái đánh giá ranh giới của học thuyết “Sử dụng hợp lý” (Fair Use).[4]

  • Tại Australia: Các cơ quan lập pháp từng đề xuất việc bổ sung cơ chế ngoại lệ khai thác văn bản và dữ liệu nhằm thúc đẩy năng suất AI. Tuy nhiên, trước làn sóng phản đối dữ dội từ giới sáng tạo nội dung, định hướng này đã bị đình chỉ và loại trừ khỏi hệ thống pháp luật hiện hành nhằm bảo vệ tuyệt đối lợi ích của tác giả.[5]

>>> Cuộc chiến Bản quyền: New York Times điều tra cách OpenAI huấn luyện ChatGPT

Khuyến nghị thực tiễn cho Doanh nghiệp Kỹ thuật số

Song song với việc mở cửa cơ chế dữ liệu cho AI, luật pháp KSA cũng gia tăng tính nghiêm khắc trong việc bảo vệ quyền nhân thân. Thực tiễn cho thấy, Cơ quan Sở hữu Trí tuệ Ả Rập Xê Út (SAIP) đã thẳng tay xử phạt một cá nhân vì sử dụng AI để chỉnh sửa và phát tán hình ảnh cá nhân của người khác trái phép.[6]

Sự chuyển dịch và giao thoa pháp lý này đặt ra bài toán tuân thủ cấp thiết. Các doanh nghiệp đa quốc gia và tập đoàn công nghệ hoạt động tại Trung Đông cần tiến hành rà soát toàn diện các hợp đồng lao động, thỏa thuận cấp phép và chính sách dự án nhằm làm rõ định hướng sở hữu, cũng như cơ chế chia sẻ rủi ro đối với các tài sản trí tuệ do AI tạo ra.

Trong bối cảnh pháp lý về dữ liệu huấn luyện AI ngày càng định hình rõ nét, việc chủ động rà soát tính hợp pháp của nguồn dữ liệu và xây dựng chiến lược bảo hộ phù hợp cho các thuật toán là bước đi cần thiết đối với mọi doanh nghiệp. Nếu Quý doanh nghiệp đang tìm kiếm một cách tiếp cận bài bản và sát với thực tiễn vận hành, đội ngũ chuyên gia Sở hữu trí tuệ tại Monday VietNam luôn sẵn sàng đồng hành, cung cấp đánh giá chuyên sâu và đề xuất giải pháp phù hợp với từng mô hình kinh doanh cụ thể.

Nguồn thông tin tham khảo:

[1] World Intellectual Property Organization (WIPO), Generative AI and Intellectual Property: Global Legislative Landscape, 2025.

[2] Luật Bản quyền Vương quốc Ả Rập Xê Út (Sửa đổi, ban hành năm 2026), Điều 26, Khoản 4. Lưu trữ tại Công báo điện tử của Cơ quan Sở hữu Trí tuệ Ả Rập Xê Út (SAIP).

[3] Liên minh Châu Âu (EU), Directive (EU) 2019/790 on copyright and related rights in the Digital Single Market (Chỉ thị DSM), Điều 3 & Điều 4 về Khai thác văn bản và dữ liệu (Text and Data Mining – TDM).

[4] The New York Times Co. v. OpenAI Inc. et al. (Hồ sơ tranh tụng tại Tòa án cấp hạt Hoa Kỳ, Quận Nam New York, Case No. 1:23-cv-11195).

[5] Bộ Tổng Chưởng lý Australia (Attorney-General’s Department), Nhóm Tham khảo về Bản quyền và Trí tuệ Nhân tạo (Copyright and Artificial Intelligence Reference Group – CAIRG).

[6] Cơ quan Sở hữu Trí tuệ Ả Rập Xê Út (SAIP), Thông cáo báo chí về việc tăng cường thực thi quyền nhân thân và xử lý vi phạm trên không gian mạng, Quý 1/2026.